【高等数学学习笔记】一元函数定积分

· · 学习·文化课

定积分的概念与性质

定积分的定义

对于一个函数 f(x),如果我们要求 f(x) 在区间 [a, b] 上与 x 轴围成的面积,那么我们可以考虑这样的方法:我们先将这个区间分成 n 等分,那么每一块就可以近似地看成一个矩形,那么这一个极窄的矩形的面积就是 \frac{b - a}{n} \cdot f(\frac{b - a}{n} \cdot i)。接下来我们再让分割的份数趋于无穷大,即 n \to + \infty,那么得到的面积就是精确地面积了。

由此引出定积分的定义:设函数 f(x)[a, b] 上有界,在 [a, b] 间插入若干个分点(注意不一定要是等分),依次记为 x_0, x_1, x_2, ..., x_n,这些个点将 [a, b] 分为 n 个小区间,每个小区间的长度依次为 \Delta x_1 = x_1 - x_0, \Delta x_2 = x_2 - x_1, ..., \Delta x_n = x_n - x_{n - 1}。在每一个小区间上任取一点 \xi_i,其中 \xi_i \in [x_{i - 1}, x_i],并做出和:S = \sum \limits_{i = 1}^{n}{f(\xi_i)} \cdot \Delta x_i。即 \lambda = \max \left\{\Delta x_1, \Delta x_2, \Delta x_3, ..., \Delta x_n\right\},如果当 \lambda \to 0 时,和的极限总存在且与 \xi_i 的取值无关,那么称这个极限 If(x)[a, b] 上的定积分,记作

\int_a^b f(x) \mathrm dx.

其中 f(x) 叫做被积函数f(x) \mathrm dx 叫做被积表达式x 叫做积分变量a 叫做积分下限b 叫做积分上限[a, b] 叫做积分区间

这里的积分符号 \displaystyle \int 由莱布尼茨引入,形如一个拉长的 S,而 S 代表求和,所以定积分其实是一种求和的极限。定积分并不依赖于积分变量,也就是说我们可以随意更换这个 x,即

\int_a^b f(x) \mathrm dx = \int_a^b f(t) \mathrm dt.

注意这里的 a, b 不一定需要满足 a < b。当 a = b 时结果为 0,当 a > b\displaystyle \int_a^b f(x) \mathrm dx = -\int_b^a f(x) \mathrm dx

定理 1:若 f(x)[a, b] 上连续,则 f(x)[a, b] 上可积。

定理 2:若 f(x)[a, b] 上有界且只有有限个间断点,则 f(x)[a, b] 上可积。

例 1

根据定积分的定义计算 \displaystyle \int_0^1 x^2 \mathrm dx

解: 易得 f(x) = x^2[0, 1] 上连续,所以必定可积,且与 \xi_i 的取值无关。不妨将区间 [0, 1] n 等分,分点为 \xi_i = \frac{i}{n}, i = 1, 2, 3, ..., n - 1

\begin{align*} I & = \lim \limits_{n \to \infty} \sum \limits_{i = 1}^n{\xi_i^2 \Delta x_i} \\ & = \lim \limits_{n \to \infty} \sum \limits_{i = 1}^n{(\frac{i}{n})^2 \cdot \frac{1}{n}} \\ & = \lim \limits_{n \to \infty} \frac{1}{n^3} \cdot \sum \limits_{i = 1}^n{i^2} \\ & = \lim \limits_{n \to \infty} \frac{1}{n^3} \cdot \frac{1}{6} n(n + 1)(2n + 1) \\ & = \lim \limits_{n \to \infty} \frac{(n + 1)(2n + 1)}{6n^2} \\ & = \frac{1}{3}. \end{align*}

定积分的性质

定积分的线性性

\int_a^b [\alpha f(x) + \beta g(x)] \mathrm dx = \alpha \int_a^b f(x) \mathrm dx + \beta \int_a^b g(x) \mathrm dx.

定积分的可加性

\int_a^b f(x) \mathrm dx = \int_a^c f(x) \mathrm dx + \int_c^b f(x) \mathrm dx.

定积分的保号性

a < b,且 f(x)[a, b]\ge 0,则

\int_a^b f(x) \mathrm dx \ge 0.

推论 1 - 定积分的保序性:如果 a < b,且在区间 [a, b]f(x) \ge g(x),则

\int_a^b f(x) \mathrm dx \ge \int_a^b g(x) \mathrm dx.

推论 2 - 定积分的绝对可积性: a < b,则

\Bigg|\int_a^b f(x) \mathrm dx \Bigg| \le \int_a^b |f(x)| \mathrm dx.

定积分的估值不等式

M, mf(x)[a, b] 上的最大值和最小值,则

m(b - a) \le \int_a^b f(x) \mathrm dx \le M(b - a).

定积分中值定理

f(x)[a, b] 上 连续,那么在 [a, b] 上至少存在一个点 \xi,使得

\int_a^b f(x) \mathrm dx = f(\xi)(b - a).

微积分基本公式(牛顿 - 莱布尼茨公式)

变限积分

f(x)[a, b] 上可积,若 x[a, b] 上一点,考虑如下的积分:

\int_a^x f(x) \mathrm dx.

由于在定积分中积分变量并不会影响整体的结果,所以我们可以用另外一个字母 t 来表示积分变量,即

\int_a^x f(t) \mathrm dt.

可以发现这是一个关于 x 的函数,所以我们设

\Phi(x) = \int_a^x f(t) \mathrm dt.

这个积分就是我们所谓的变限积分

接下来我们利用导数的定义对这个函数 \Phi(x) 求导:

\begin{align*} \Phi'(x) & = \lim \limits_{h \to 0} \frac{\Phi(x + h) - \Phi(x)}{h} \\ & = \lim \limits_{h \to 0} \frac{\int_a^{x + h} f(t) \mathrm dt - \int_a^x f(t) \mathrm dt}{h} \\ & = \lim \limits_{h \to 0} \frac{\int_a^x f(t) \mathrm dt + \int_x^{x + h} f(t) \mathrm dt - \int_a^x f(t) \mathrm dt}{h} \\ & = \lim \limits_{h \to 0} \frac{\int_x^{x + h} f(t) \mathrm dt}{h} \\ \end{align*}

也就是说,当 x 获得增量 h,该函数获得增量 \Delta \Phi = \int_x^{x + h} f(t) \mathrm dt。由积分中值定理,得

\Delta \Phi = f(\xi) \cdot h.

两端同时除以 h,得

\frac{\Delta \Phi}{h} = f(\xi).

又因为 f(x)[a, b] 上连续,所以当 h \to 0 时,\xi \to x,因此

\lim \limits_{h \to 0} f(\xi) = f(x).

所以得出变限积分求导的法则:

\Phi'(x) = (\int_a^x f(t) \mathrm dt)' = f(x).

牛顿 - 莱布尼茨公式

F(x)f(x)[a, b] 上的一个原函数,那么

\int_a^b f(x) \mathrm dx = F(b) - F(a).

也可以记作

\int_a^b f(x) \mathrm dx = F(x) \Bigg |^b_a.

接下来来写证明。

现在我们已知 F(x)f(x) 的一个原函数。根据变限积分求导法则,容易得到 \displaystyle \Phi(x) = \int_a^x f(t) \mathrm dt 也为 f(x) 的一个原函数。由于一个函数的两个原函数之差肯定是一个常数,我们不妨对其做差,并设

F(x) - \Phi(x) = C. \space (1)

x = a,得

F(a) - \Phi(a) = C.

又因为

\Phi(a) = \int_a^a f(t) \mathrm dt = 0.

所以有

F(a) = C.

代入 (1) 式,得

\begin{align*} F(x) - \Phi(x) & = F(a) \\ \Phi(x) & = F(x) - F(a). \end{align*}

这是再令 x = b,得

\Phi(b) = F(b) - F(a).

\int_a^b f(t) \mathrm dt = F(b) - F(a).

又因为定积分的值与积分变量无关,所以

\int_a^b f(t) \mathrm dt = \int_a^b f(x) \mathrm dx.

所以

\int_a^b f(x) \mathrm dx = F(b) - F(a).

故原命题得证。

例 2

\displaystyle \int_{-1}^{\sqrt 3} \frac{\mathrm dx}{1 + x^2}

解: 直接使用牛莱公式即可。

\begin{align*} I & = \int \frac{\mathrm dx}{1 + x^2} \Bigg|_{-1}^{\sqrt 3} \\ & = \arctan x \Big|_{-1}^{\sqrt 3} \\ & = \arctan \sqrt 3 - \arctan -1 \\ & = \frac{\pi}{3} - (-\frac{\pi}{4}) \\ & = \frac{7 \pi}{12}. \end{align*}

例 3

\displaystyle \int_{-2}^{-1} \frac{\mathrm dx}{x}

解:

\begin{align*} I & = \ln |x| \Big|_{-2}^{-1} \\ & = \ln |-1| - \ln |-2| \\ & = \ln 1 - \ln 2 \\ & = -\ln 2. \end{align*}

例 4

\displaystyle \int_0^\pi \sin x \mathrm dx

解:

\begin{align*} I & = -\cos x \Big|_0^\pi \\ & = -(\cos \pi - \cos 0) \\ & = -(-1 - 1) \\ & = 2. \end{align*}

定积分的换元积分法

跟不定积分类似,也就是向后凑微分。但是值得注意的是:当定积分中的一部分被用新的字母代替后,积分的上下限要改变。假设我们令 t = f(x),那么积分的上限 a 就变为 f(a),下限 b 就变为 f(b),换句话来说就是每次都令 x 为上下限,解出 t;但是如果整个积分过程中没有出现新的字母,就不需要改变积分限。

例 5

\displaystyle \int_0^a \sqrt{a^2 - x^2} \mathrm dx

解: 根据不定积分的计算,我们可以令 x = a \sin t,则 \sqrt{a^2 - x^2} = a \cos t。此时要改变积分限,需要找到一个 t 使得 0 = a \sin t,容易发现当 x = 0 时,t = 0;同样地,需要找到一个 t 使得 a = a \sin t,容易发现当 x = a 时,\displaystyle t = \frac{\pi}{2}。所以积分的上下限就该为了 \displaystyle \frac{\pi}{2}0

\begin{align*} I & = \int_0^\frac{\pi}{2} a \cos t \mathrm d (a \sin t) \\ & = \int_0^\frac{\pi}{2} a^2 \cos^2 t \mathrm dt \\ & = a^2 \int_0^\frac{\pi}{2} \cos^2 t \mathrm dt \\ & = \frac{a^2}{2} \int_0^\frac{\pi}{2} (1 + \cos 2t) \mathrm dt \\ & = \frac{a^2}{2} \int_0^\frac{\pi}{2}\mathrm dt + \frac{a^2}{2} \int_0^\frac{\pi}{2} \cos 2t \mathrm dt \\ & = \frac{\pi}{2} \cdot \frac{a^2}{2} + \frac{a^2}{4} \int \cos 2t \mathrm d (2t) \\ & = \frac{\pi}{2} a^2 + \frac{a^2}{2} \sin 2t \Bigg|_0^\frac{\pi}{2} \\ & = \frac{\pi}{4} a^2 + \frac{a^2}{4} (\sin 2 \times \frac{\pi}{2} - \sin 2 \times 0) \\ & = \frac{\pi}{4} a^2 + \frac{a^2}{4} (\sin \pi - \sin 0) \\ & = \frac{\pi}{4} a^2 + \frac{a^2}{4} \cdot 0 \\ & = \frac{\pi}{4} a^2. \end{align*}

例 6

\displaystyle \int_0^\frac{\pi}{2} \cos^5 x \sin x \mathrm dx

解: 直接向后凑微分即可。注意全程没有新字母出现,所以不用变换积分限。

\begin{align*} I & = -\int_0^\frac{\pi}{2} \cos^5 x \mathrm d \cos x \\ & = -\frac{\cos^6 x}{6} \Bigg|_0^\frac{\pi}{2} \\ & = -(\frac{\cos^6 \frac{\pi}{2}}{6} - \frac{\cos^6 0}{6}) \\ & = -(0 - \frac{1}{6}) = \frac{1}{6}. \end{align*}

例 7

\displaystyle \int_0^4 \frac{x + 2}{\sqrt {2x + 1}} \mathrm dx

解: 看到根号,直接将整个根式换元。

t = \sqrt{2x + 1},则 \displaystyle x = \frac{t^2 - 1}{2}。当 x = 0 时,t = 1;当 x = 4 时,t = 3

\begin{align*} I & = \int_1^3 \frac{\frac{t^2 - 1}{2} + 2}{t} \mathrm d \frac{t^2 - 1}{2} \\ & = \int_1^3 \frac{t^2 - 1 + 4}{2t} \cdot \frac{2t}{2} \mathrm dt \\ & = \int_1^3 \frac{t^2 + 3}{2} \mathrm dt \\ & = \frac{1}{2} \int_1^3 t^2 \mathrm dt + \int_1^3 \frac{3}{2} \mathrm dt \\ & = \frac{1}{2} \cdot \frac{t^3}{3} \Bigg|_1^3 + 2 \times \frac{3}{2} \\ & = \frac{1}{2} (\frac{3^3}{3} - \frac{1^3}{3}) + 3 \\ & = \frac{1}{2} \times \frac{26}{3} + 3 = \frac{13}{2} + 3 = \frac{22}{3}. \end{align*}

偶倍奇零

这个很显然,就不证明了,其实用一下换元是很好证的。当然从几何角度来说,偶函数关于 y 轴对称,所以只要积出一半,剩下一半肯定与这一半相同,所以总面积就是两倍;而奇函数关于原点对称,所以对于一个对称区间 [-a, a][-a, 0] 积出来的面积肯定互为相反数,所以最终积出来的结果就是 0

区间再现公式

\int_a^b f(x) \mathrm dx = \int_a^b f(a + b - x) \mathrm dx.

推论:

\int_0^\frac{\pi}{2} f(\sin x, \cos x) \mathrm dx = \int_0^\frac{\pi}{2} f(\cos x, \sin x) \mathrm dx.

我们来证明区间再现公式。对于这一类的积分公式,我们普遍使用的证明方法就是换元,因为只有换元能改变积分限。

证明:t = a + b - x,则 x = a + b - t。当 x = a 时,t = b;当 x = b 时,t = a

\begin{align*} \int_a^b f(x) \mathrm dx &= \int_b^a f(a + b - t) \mathrm d(a + b - t) \\ & = -\int_b^a f(a + b - t) \mathrm dt \\ & = \int_a^b f(a + b - t) \mathrm dt \\ & = \int_a^b f(a + b - x) \mathrm dx. \end{align*}

例 8

\displaystyle \int_0^1 x (1 - x)^3 \mathrm dx

解: 直接使用区间再现公式,看看有什么效果。

\begin{align*} I & = \int_0^1 (1 - x) x^3 \mathrm dx \\ & = \int_0^1 (x^3 - x^4) \mathrm dx \\ & = \int_0^1 x^3 \mathrm dx - \int_0^1 x^4 \mathrm dx \\ & = \frac{x^4}{4} \Bigg|_0^1 - \frac{x^5}{5} \Bigg|_0^1 \\ & = \frac{1}{4} - \frac{1}{5} = \frac{1}{20}. \end{align*}

还有一个比较显然的结论:若

\int_a^b f(x) \mathrm dx = \int g(x) \mathrm dx.

则有

\int_a^b f(x) \mathrm dx = \int_a^b g(x) \mathrm dx = \frac{1}{2} \int_a^b [f(x) + g(x)] \mathrm dx.

再根据区间再现公式,就有

\int_a^b f(x) \mathrm dx = \int_a^b f(a + b - x) \mathrm dx = \frac{1}{2} \int_a^b [f(x) + f(a + b - x)] \mathrm dx.

例 9

\displaystyle \int_2^4 \frac{\sqrt x}{\sqrt x + \sqrt{6 - x}} \mathrm dx

解: 尝试区间再现,往往会有惊喜。

\begin{align*} I & = \int_2^4 \frac{\sqrt{6 - x}}{\sqrt{6 - x} + \sqrt x} \mathrm dx \\ & = \frac{1}{2} \int_2^4 (\frac{\sqrt x}{\sqrt x + \sqrt{6 - x}} + \frac{\sqrt{6 - x}}{\sqrt{6 - x} + \sqrt x}) \mathrm dx \\ & = \frac{1}{2} \int_2^4 \mathrm dx \\ & = 1. \end{align*}

定积分的分部积分法

类比不定积分的分部积分法,我们很容易得到

\int_a^b u \mathrm dv = uv \Bigg|_a^b - \int_a^b v \mathrm du.

其实唯一的不同就是前面的 uv 带上了上下限。注意:这里的定积分最后的计算往往极其复杂,特别是正负号非常容易搞反,如果觉得太容易算错可以在其他地方分布计算

例 10

\displaystyle \int_1^\mathrm e \ln x \mathrm dx

解: 直接套用不定积分的结果也可以,但是在这里还是用定积分的分部积分法。

\begin{align*} I & = x \ln x \Bigg|_1^\mathrm e - \int_1^\mathrm e x \mathrm d \ln x \\ & = x \ln x \Bigg|_1^\mathrm e - \int_1^\mathrm e \mathrm dx \\ & = \mathrm e \ln \mathrm e - 1 \cdot \ln 1 - (\mathrm e - 1) \\ & = \mathrm e - \mathrm e + 1 = 1. \end{align*}

例 11

\displaystyle \int_0^\frac{1}{2} \arcsin x \mathrm dx

解: 直接分部积分。

\begin{align*} I & = x \arcsin x \Bigg|_0^\frac{1}{2} - \int_0^\frac{1}{2} \frac{x}{\sqrt{1 - x^2}} \mathrm dx \\ & = x \arcsin x \Bigg|_0^\frac{1}{2} - \int \frac{x}{\sqrt{1 - x^2}} \mathrm dx \Bigg|_0^\frac{1}{2}. \end{align*}

t = \sqrt{1 - x^2},则 x = \sqrt {1 - t^2}

所以

\begin{align*} \int \frac{x}{\sqrt{1 - x^2}} \mathrm dx & = \int \frac{\sqrt{1 - t^2}}{t} \mathrm d (\sqrt{1 - t^2}) \\ & = \int \frac{\sqrt{1 - t^2}}{t} \cdot \frac{-2t}{2 \sqrt{1 - t^2}} \\ & = \int - \mathrm dt \\ & = -t + C \\ & = -\sqrt{1 - x^2} + C. \end{align*}

带入即得

\begin{align*} I & = x \arcsin x \Bigg|_0^\frac{1}{2} + \sqrt{1 - x^2} \Bigg|_0^\frac{1}{2} \\ & = \frac{1}{2} \arcsin \frac{1}{2} - 0 \cdot \arcsin 0 + \sqrt{1 - (\frac{1}{2})^2} - \sqrt{1 - 0^2} \\ & = \frac{1}{2} \cdot \frac{\pi}{6} + \frac{\sqrt 3}{2} - 1 \\ & = \frac{\pi}{12} + \frac{\sqrt 3}{2} - 1. \end{align*}

华里士公式

\begin{align*} \int_0^\frac{\pi}{2} \sin^n x \mathrm dx & = \int_0^\frac{\pi}{2} \cos^n x \\ & = \left\{ \begin{array}{l} \frac{(n - 1)!!}{n!!} \cdot \frac{\pi}{2} = \frac{n - 1}{n} \cdot \frac{n - 3}{n - 2} \cdot ... \cdot \frac{1}{2} \cdot \frac{\pi}{2}, 2 \mid n, \\ \frac{(n - 1)!!}{n!!} = \frac{n - 1}{n} \cdot \frac{n - 3}{n - 2} \cdot ... \cdot \frac{2}{3}, 2 \nmid n. \end{array} \right. \end{align*}

证明就是利用分部积分法与区间再现公式,大家可以自行证明。这个东西及其好用,每当看见 [0, \frac{\pi}{2}] 的积分区间与三角函数就要联想到华里士公式。

利用定积分的定义求极限

根据定积分的定义,我们不防将积分区间 n 等分,容易得到

\int_0^1 f(x) \mathrm dx = \lim \limits_{x \to + \infty} \frac{1}{n} \sum \limits_{i = 1}^n f(\frac{i}{n}).

也就是说对于求和加取极限的这一类极限,我们可以考虑利用定积分的定义进行求解。

不太理解也没关系,来看道题就行了。

例 12

\displaystyle \lim \limits_{n \to \infty} (\frac{1}{n^2 + 1^2} + \frac{1}{n^2 + 2^2} + ... + \frac{1}{n^2 + n^2})

解: 这类问题大致分为这几个步骤:

  1. 将整个极限整理成用 \sum 表示的形式。
  2. 强行提出 \frac{1}{n}
  3. \sum 内的剩余函数 f(i) 凑为 g(\frac{i}{n}) 的形式。
  4. 利用定积分的定义改写原题,并利用所学的定积分计算知识计算这个极限。
\begin{align*} 原式 & = \lim \limits_{n \to \infty} \sum \limits_{i = 1}^n{\frac{i}{n^2 + i^2}} \\ & = \lim \limits_{n \to \infty} \frac{1}{n} \sum \limits_{i = 1}^n{\frac{ni}{n^2 + i^2}} \\ & = \lim \limits_{n \to \infty} \frac{1}{n} \sum \limits_{i = 1}^n{\frac{\frac{i}{n}}{1 + (\frac{i}{n})^2}} \\ & = \int_0^1 \frac{\mathrm dx}{1 + x^2} \\ & = \arctan x \Big|_0^1 \\ & = \arctan 1 - \arctan 0 = \frac{\pi}{4}. \end{align*}

例 13

\displaystyle \lim \limits_{n \to \infty} (\frac{1}{n + 1} + \frac{1}{n + 2} + \frac{1}{n + 3} + ... + \frac{1}{n + n})

解:

\begin{align*} 原式 & = \lim \limits_{n \to \infty} \sum \limits_{i = 1}^n{\frac{1}{n + i}} \\ & = \lim \limits_{n \to \infty} \frac{1}{n} \sum \limits_{i = 1}^n{\frac{n}{n + i}} \\ & = \lim \limits_{n \to \infty} \frac{1}{n} \sum \limits_{i = 1}^n{\frac{1}{1 + \frac{i}{n}}} \\ & = \int_0^1 \frac{\mathrm dx}{1 + x} \\ & = \int_0^1 \frac{\mathrm d (x + 1)}{x + 1} \\ & = \ln |x + 1| \Bigg|_0^1 \\ & = \ln |1 + 1| - \ln |0 + 1| = \ln 2 - \ln 1 = \ln 2. \end{align*}